→ a, A
ist der erste Buchstabe des krd. Alphabets und wird immer lang wie im dt. Aal ausgesprochen.
a|bid Perestkar. Alim hemî şibhê enbîyane; Abid hemî pêkve ewlîyane. (E.X)
a|bon,
nêr
Kurê min abon e.
→ Mönch,
der
Mein Sohn ist Mönch.
a|bo|ne,
Aboneyên me gelekî çalak in.
→ Abonnent, -in, -en
auch Abonnierende;
Unsere Abonnenten sind sehr aktiv.
~ bûn
lêkera negerguhêz, hevedudanî
Ez li kovarê abone bûm. ~yî bûn Ji kerema xwe tu jî aboneyî kenala me bibe.
→ abonnieren,
abonnierte, hat abonniert
I. Ich habe die Zeitschrift abonniert. II. Bitte abonniere du auch unseren Kanal!
a|bo|ne|tî
mê
hw. aboneyî; Min abonetîya xwe betal kir.
→ Abonnement,
das
Ich habe mein Abonnement gekündigt.
a|bo|rî
mê
Aborîya me xwe dispêre petrol, çandinî û sewalkariyê. ~ malê mê Hevjîna min aborîya malê me dimeşîne.
→ Wirtschaft,
das
Unsere Wirtschaft stützt sich auf Erdöl, Ackerbau (Agrar) und Tierhaltung. → Hauswirtschaft, die Meine Lebensgefährtin führt unsere Hauswirtschaft.
a|bo|rî|zan
navdêr
Aborîzanên me termîn dikin ku aborîya me dê êdî çêtir be.
→ Ökonom:in,
der, die
Unsere Ökonomen vermuten, dass es unsere Wirtschaft von nun an besser wird.
a|dar
mê
Di meha Adarê da jêkirina çiqilan guneh e.
→ März,
der
Im März ist das Schneiden der Äste ungeschickt (nicht klug vorgehend).
a|fir|an|din
lêkera gerguhêz; Ew diafirine, Wê / Wî afirand, Biafirîne!
Ji ber ku em azad hatine afirandin, em dê nebin bendeyê yekî din.
→ erschaffen,
erschaffte, hat erschaffen
Da wir frei erschaffen wurden, werden wir nicht von einem anderen abhängig sein. (jmd. eigen sein)
a|fir|în
lêkera negerguhêz;
→ erschaffen werden,
entstehen
a|fir|în|er
navdêr
Xwendekarên me afrînerên pêşeroja me ne.
→ I. Erschaffende II. Erfinder:in,
der / die
Unsere Schüler:innen sind die Erfinder:innen unserer Zukunft.
a|ga|hî
mê
Agahî ji bo bikarhêneran.
→ I. Information,
die
II. Hinweis, der Hinweis für Benutzer
a|gah|dar
rengdêr
→ informiert,
informierter, am informiertesten
a|gir mê Ma agirê te heye?
→ Feuer, dasHast du Feuer (Feuerzeug)?
a|gir ber|dan lêkera gerguhêz, Ew agir berdide, Wê / Wî agir berda, Agir berde! Ew agir berdane daristanên me.
a|gir|best mê Divê herdu alî agirbestê rabigihînin.
A|gi|rî erdnigarî Ez ji Agirîyê hatim.
a|gir|pij mê Ciyayê Araratê agirpij e.
a|heng mê Kêfa min ji vê ahengê ra tê.
aj|al nêr Kûçik ajalekî bideng e.
a|ja|lê bar|kêş Ker li welêt hê ajalekî barkêş e.
aj|êl tewandina navdêra nêr ya → ajal
aj|nî mê Divê mirov xwe fêrî ajnîyê bike.
→ Schwimmen, das Der Mensch muss sich das Schwimmen beibringen.
a|jo|tin lêkera gerguhêz
→ fahren, fuhr, ist gefahren
a|la
mê Alya Rengîn, ji jor ber bi jêr ve, ser hev, sor, spî û kesk e, di nava wê da roj diçirise.
a|lav
mê Hemû alavên stasyonê hatin dizîn.
al|fa|be mê
→ Alphabet, das
al|man rengdêr Ew alman e.
al|man|î Wateya ... bi almanî çi ye?
Al|man|ya erdnigarî Navên du bajarên Almanyayê binivîsin!
a|lî nêr
→ I. Richtung, die II. Seite, die
a|lî|ka|rî ki|rin lêkera gerguhêz, Ew alîkarî dike, Wî / Wê alîkarî kir, Alîkarî bike! Ez nikarim alîkarîya te bikim.
a|lî|ne|gir rengdêr Ew ne alînegir in.
al|kol mê Heger te alkol vexwariye, erebeyê nejo.
a|lû|çe mê
→ Pflaume, die
a|ma|de bûn lêkera negerguhêz; Ew amade dibe, Ew amade bû, Amade bibe! Ez amade me.
→ bereit sein, die Ich bin bereit.
a|ma|de|ka|rî Gelo li dijî Vîrûsa Koronayê amadekarîya me heye?
→ Vorbereitung, die Haben wir eine Vorbereitung gegen das Corona Virus?
a|ma|de ki|rin lêkera gerguhêz û hevedudanî; Ew amade dike, Ew amade kir, Amade bike! Deniz Undav xwe amade dike.
→ sich vorbereiten, bereitet sich vor, hat sich vorbereitet Deniz Undav bereitet sich vor.
A|mar|gî mê Amargi peyveka sumeri ye û tê wateya 'vegera ber bi dayikê ye'.
→ Amargi, Substantiv Das Wort Amargi ist Sumerisch und bedeutet wortwörtlich 'die Rückkehr zur Mutter'.
A|med Piranîya me bajarê Amedê wek paytexta xwe dibînin.
→ Amed, Eigenname Die meisten von uns sehen die Stadt Amed wie ihre Hauptstadt.
→ Amedspor, Eigenname
a|mo|jin an jinap
→ Tante, die Lebensgefährtin der Onkel väterlicherseits
A|mû|de erdnigarî bajarekî li navbera Qamişlo û Dirbêsîyê ye.
→ Amude, Eigenname Amûdê ist eine Stadt zwischen Qamischlo und Dirbêsî.
an / yan Hebûn an nebûn.
→ oder Sein oder Nichtsein.
→ jetzt, nun
→ also
a|nîn Ew tîne, Wê / Wî anî, Bîne! Ez ji te ra çi bînim? Bawer çi anî?
→ her)bringen, brachte her, hat hergebracht Was soll ich dir bringen? Was hat Bawer gebracht?
ap nêr Apê min birayê bavê min e.
→ Onkel, der; väterlicher Seite Mein Onkel ist der Bruder meines Vaters.
ard nêr
→ Mehl, das
ar|manc mê
→ Absicht, die
ast mê
→ I. Ebene, die II. Niveau, das
as|teng mê
→ Hindernis, das
ar|têş mê Artêşa wan dest bi operasyonên berfireh dike.
→ Armee, die Ihre Armee fängt mit weiträumigen Operationen an.
aş|le kir|in lêkera gerguhêz; Ew aşle dike, Wî / Wê aşle kir, Aşle bike! Bijîşk zarokan li hemberî nexweşîyan aşle dike.
→ impfen, impfte, hat geimpft; Der Arzt impft die Kinder gegen Krankheiten.
aş|xa|ne mê, hw. xwaringeh
→ Restaurant, das
a|şi|tî mê Ji îro şûnda dê gelê me di nav aşitî û azadîyê da bijî.
→ Frieden, der Ab heute wird unser Volk im Frieden und in Freiheit leben.
av mê Av dikele!
→ Wasser, das Das Wasser kocht!
a|va|hî mê Av avahî ye!
→ I. Gebäude, das Aufbau, der Wasser ist Aufbau.
a|va|hî|saz navdêr
→ Architekt, der → Architektin die
→ Architektur, die
a|va ki|rin Ew ava dike, Wî / Wê ava kir, Ava bike! aufbauen; Em welatê xwe ji nû ve ava dikin.
→ bauen, baute, hat gebaut Wir bauen unser Land von Grund auf neu auf.
av dan lêkera gerguhêz; Ew av dide, Wî / Wê av da, Av bide Em avê didin şitilên zebeşan.
→ I. bewässern, bewässerte, hat bewässert Wir bewässern unsere Melonensprossen. II. gießen, gießte, hat gegossen
av dan ser lêkera gerguhêz; Ew av dikişîne, Wî / Wê av kişand, Av bikişîne! Dayika min avê dide ser.
→ Wasser aufsetzen, setzte auf, hat aufgesetzt Meine Mutter setzt Wasser auf.
→ Badezimmer, das
a|vê|tin lêkera negerguhêz; Ew diavêje, Wî / Wê avêt, Biavêje!
Min gavek mezin avêt.
→ werfen, warf, hat geworfen Ich (warf) machte einen großen Schritt.
a|wa nêr Bi awayekî fermî.
→ I. Art, die→ II. Art und Weise, die Auf offizielle Art und Weise
a|waz nêr
→ Melodie, die
A|xin erdnigarî Bajarê Axin li Almanyayê ye.
→ Aachen, Eigenname, Geographie Die Stadt Aachen liegt in Deutschland.
a|zad rengdêr Her mirovek azad tê cîhanê.
→ frei, Adjektiv Jeder Mensch kommt frei auf die Welt.
a|za|dî mê Di dilê mirêv da azadî dijî.
→ Freiheit, die Im Herzen der Menschen lebt die Freiheit.
ba ha|tin Ba tê, Ba hat, Ba were! Di rojên dawîyê da ba pir dihat.
→ Wind wehen, windig sein In den letzten Tagen wehte viel Wind. In den letzten Tagen war es sehr windig.
bac mê,
→ Steuer, die
ba|can mê,
hw. ba|ca|na reş; Em bacanên reş pijandî yan kelandî dixwin.
→ Aubergine, die Wir essen Auberginen gebraten oder gekocht.
→ Tomate, die Tomaten lassen sich auch roh essen.
→ Sturm, der
ba|jêr tnn. Jîyana bajêr dijwar e.
bal mê
→ Interesse, das
ba|la|fir mê Balafir li ezmên difire.
ba|lîf nêr Balîfa te biçûk e.
→ Kissen, das Dein Kissen ist klein.
bal|kêş balkêş, balkêşir, herî balkêş Ev mijar gelekî balkêş e.
→ interessant, interessanter, an interessantesten Das Thema ist sehr interessant.
ba|la ye|kî ki|şan|din lêkera gerguhêz; Ew bala yekî dikişîne, Wê / Wî bala yekî kişand, Bala yekî bikişîne! Futbol qet bala min nakişîne, ji ber vê yekê ez qet naçim maçan.
→ interessieren, interessierte, hat interessiert Fußball interessiert mich überhaupt nicht, aus diesem Grund gehe ich nie zu einem Fußballspiel.
→ die Aufmerksamkeit auf sich ziehen
bang mê Banga lezgînî ji bo alîkarîyê.
→ Aufruf, der Aufruf zur dringenden Hilfe.
~ ki|rin lêkera gerguhêz
→ aufrufen, rufte auf, hat aufgerufen
bank mê Min li ba bankê GLSê ji xwe ra hesabek vekir.
→ Bank, die Ich habe mir ein Konto bei der GLS Bank eröffnet.
ba|pîr nêr hw. kalik, Bapîrê min nexweş e, loma naxwaze ji nav nivînê derkeve.
→ Großvater, der Mein Großvater ist krank, deshalb möchte er nicht aus dem Bett aufstehen. Opa, der
ba|ran mê Dilopa avê ku ji ewran dikeve.
→ I. Regen, der II. Regnen, das
ba|rîn lêkera gerguhêz Gava em diçûn malê, baran dibarî.
→ regnen, regnete, hat geregnet Als wir nach Hause gingen, regnete es.
bask nêr Perwerdehîya me tê wateya, ku em fêrî bikaranîna perên xwe bûne û niha ji bi per û baskên xwe difirin.
→ Flügel, der Unsere Bildung bedeutet, dass wir gelernt haben unsere Flügel zu spreizen und nun auch mit unseren Flügeln fliegen.
baş rengdêr; baş, baştir, herî baş I. Ez baş im. II. Tu hevalê min ê herî baş î.
→ gut, besser, am besten I. Mir geht es gut. II. Du bist mein bester Freund.
bav nêr Ma ez xulamê bavê te me?
→ I. Vater, der I. Bin ich etwa der Diener deines Vaters? II. Papa, der
bav|ma|rî nêr Bavmarîyê min pencereyê vedike.
ba|we|rî mê Li gor bawerîya misilmanan, Îsa jî pêxember e.
ba|wer ki|rin lêkera gerguhêz Ew bawer dike, Wê/Wî bawer kir, bawer bike! Ez ji te bawer nakim.
bax|çe nêr; Ez li bêxçe rûniştim.
Ba|zar|cix erdnigarî Ez ji Bazarcixa Gurgumê me
behs ki|rin lêkera gerguhêz; Ew behs dike, Wê / Wî behs kir, behs bike! Ez li vir behsa zimanê me yê zikmakî dikim.
ber ... ke|tin lêkera gerguhêz Ez ber te dikevim.
bend mê Em dê teqez bendê derbas bibin û bihêz bikevin parlementoyê.
ben|dav mê Ew ji bendava Teşrînê derbas bûn.
→ Staudamm, der Sie haben den Staudamm Tischrin überquert.
be|raz navdêr Li vê derê beraz pir in.
→ Schwein, das Hier sind viele Schweine. → Sau, die
ber|ban mê Em li berbanê rûnanîn.
→ Balkon, der Wir sitzen nicht auf dem Balkon.
ber|bi|lav, berbelav, herî berbelav Li nav gel berbelav e.
→ gängig, gängiger, am gängigsten verbreitet, verbreiteter, am verbreitetsten; Ist unter dem Volk weit verbreitet.
ber|çavk mê Berzan berçavkekê dide ber çavên xwe.
→ Brille, die Berzan trägt eine Brille.
berf mê Îsal berf dereng helîya.
→ Schnee, der Dieses Jahr ist der Schnee spät geschmolzen.
berf ba|rîn lêkera negerguhêz; Berf dibare, Berf barî, Berf bibare! Îşev berf dibare.
→ schneien, schneite, hat geschneit Heute Nacht schneit es.
ber|ik mê Di berîka wî da çi hebû?
→ Hosentasche, die Was war in seiner Hosentasche?
berq mê; hevreha ܒܪܩܐ (berqa, berqo) ya aramî, ברק (berek) ya îbranî, ji proto-samî *b-r-q- (biriqîn) ku herwiha serekanîya peyva zimrûd ya kurdî ye jî.
→ Blitz, der
ber|siv
mê Ji kerema xwe ra bersivekê bidin.
~ dan lêkera gerguhêz, Ew bersivê dide, Wê/Wî bersiv da, bersivê bidin! Ji kerema xwe, bersivê bidin.
bê hoker Ez bê te nikarim.
→ ohne, Adverb Ich kann nicht ohne dich.
→ -los,
bêhn dan lêkera gerguhêz; Ew bêhn dide, Wê / Wî bêhna da, Bêhn bide!
Gul bêhna xweş didin.
bê|rî ki|rin lêkera gerguhêz; Ew bêrî dike, Wê/ Wî bêrî kir, Bêrî bike!
Ez bêrîya te dikim.
bê|şe|kir rengdêr Ez çaya bêşekir vedixwim.
→ ungezuckert, Adjektiv Ich trinke ungezuckerten Tee.
→ Garten, der
bê|je mê Ev bêjeyeka erebî ye.
bê|wa|te mê Bê wê jîyana min bêwate ye.
→ bedeutungslos Adjektiv Ohne sie ist mein Leben bedeutungslos. → sinnlos Adjektiv
bi hoker Min bi çavên xwe dît.
→ mit, Adverb Ich habe es mit meinen Augen gesehen.
bi|bîr|anîn mê
→ Erinnerung, die
bi bîr anîn lêkera gerguhêz
→ erinnern, erinnerte, hat sich erinnert;
bi cîh anîn lêkera gerguhêz
→ auf die Reihe bringen, brachte auf die Reihe, hat auf die Reihe gebracht → durchsetzen, durchgesetzt, hat durchgesetzt → etablieren, etablierte, hat etabliert
bi dawî anîn lêkera gerguhêz Em dê vê mehê xebata xwe bi dawî bînin.
→ beenden, beendete, hat beendet; zu Ende bringen Wir werden diesen Monat unsere Arbeit zu Ende bringen.
bi gi|ra|nî bi giranîtir, bi herî giranî; Bi giranî ne wisa ye.
→ schwerwiegend, schwerwiegender, am schwerwiegendsten; Schwerwiegend ist es nicht so.
bi|ha bihatir, herî biha Ev tirimbêl pir biha ye.
→ I. teuer, Adjektiv Das Auto ist sehr teuer. → II. wertvoll ,
bi|har mê Ji dilê xweş ra her dem bihar e.
→ Frühling, der Für das schöne (fröhlich) Herz ist es immer Frühling.
bi hev ra hoker Em bi hev ra kurdî fêr bibin.
→ zusammen, Adverb Lass uns zusammen Kurdisch lernen.
bi|hêrs rengdêr Ez mirovekî bihêrs im.
→ I. wütend, Adjektiv → II. zornig, zorniger, am zornigsten; Ich bin ein zorniger Mensch.
bi|hêz rengdêr Tiştê ku min nakuje, min bihêztir dike.
→ stark, stärker Was mich nicht umbringt, macht mich stärker.
bi|hîs|tin lêkera gerguhêz; Ez dengê xwarzîyê xwe dibihîsim.
→ hören, hörte, gehörte; Ich höre die Stimme meines Neffen.
bi|huşt mê
→ Paradies, das
bi|ja|re bijaretir, herî bijare
→ auserwählt, Adjektiv
bi|jîşk navdêr Kurê min dê bibe bijîşk.
→ Arzt, der Ärztin, die Mein Sohn wird Arzt.
bi|kar|a|nîn mê
→ Nutzung, die
bi kar anîn lêkera gerguhêz, Ew bi kar tîne, Wê / Wî bi kar anî, Bi kar bîne! Heger tu mafê xwe bi kar neyinî, ew dê bimire.
→ (be)nutzen, (be)nutzte, hat benutzt; Wenn du dein Recht nicht (be)nutzt, wird es sterben.
bi|kar|ha|tî rengdêr Çerxên tirimbêla min bikarhatî ne.
→ gebraucht, Adjektiv Die Reifen meines Autos sind gebraucht.
bi|lez bileztir, herî bilez; Ez ji we bileztir im.
→ schnell, schneller, am schnellsten; Ich bin schneller als ihr.
→ Aussprache, die
bi lêv kirin lêkera gerguhêz Sprich es noch einmal Silbe für Silbe aus.
→ aussprechen, sprach aus, hat ausgesprochen Careka din kîte bi kîte bi lêv bike.
bi|lind bilindtir, herî bilind Çiya bilind e.
→ hoch, höher, am höchsten Der Berg ist hoch.
bin|çav kirin lêkera gerguhêz
→ in Gewahrsam nehmen, jur.
bin|dest rengdêr Mirina bi serbilindî ji jîyana bindest çêtir e.
→ unterdrückt, Adjektiv Stolz zu sterben ist besser als unterdrückt zu leben.
bin|geh mê Bingehên rêzimanê kurdî.
→ Grundlage, die Die Grundlagen der kurdischen Grammatik.
bi pir|anî rengdêr
→ mehrheitlich, Adjektiv
bi|ra, nêr Birayê min ji te dirêjtir e.
bi|ra|ku|jî, mê Em birakujîyeka din naxwazin!
→ Brudermord, der Wir möchten nicht noch einen Brudermord!
bi|ra|zî, mê Zaroka birayê kesekî; Îro rojbûna birazîyê min e, ne ya birazîya min.
→ Neffe, der Sohn des Bruders → Nichte, die Tochter des Bruders; Heute ist der Geburtstag meines Neffen, nicht der meiner Nichte.
bir|çî, birçîtir, herî birçî; Ma, tu birçî yî? Ez birçî me.
→ hungrig, hungriger, am hungrigsten; Bist du hungrig? Ich bin hungrig.
bi|re|ser, mê
→ Objekt, das
bi|rêz, rengdêr
→ geehrt, -e, -er. -es
bi|rin, mê Wan mêr û kurê min birin.
→ fort- / wegbringen, brachte weg, hat weggebracht entführen, Sie haben meinen Mann und Sohn entführt.
bi|rîn, mê Her birîn çîrokekê vedibêje.
→ Wunde, die Jede Wunde erzählt eine Geschichte.
bi|rîn|dar, rengdêr Du kes birindar in.
→ verletzt, Adjektiv Zwei Personen sind verletzt.
bi|ri|qîn lêkera negerguhêz; Ne her tiştê ku dibiriqe zêr e
→ glänzen, glänzte, hat geglänzt Es ist nicht alles Gold, was glänzt.
bi|rûsk mê
→ Donner, der, Donnerschlag
bi|rûsk ve|dan lêkera gerguhêz
→ donnern, donnerte, hat gedonnert
bir|yar mê
bir|yar dan lêkera gerguhêz
bi ser ke|tin lêkera negerguhêz Amedspor li hemberê tîma Erziromsporê 3-0 bi ser ket.
bi şevê hoker Ew bi şevê kar dike.
→ nachts, Er / Sie arbeitet nachts.
bi|şi|rîn, lêkera negerguhêz;
→ lächeln, lächelte, hat gelächelt→ grinsen, grinste, hat gegrinst
bi|şi|ran|din lêkera gerguhêz; Gotinên te yên xweş ez bişirandim.
→ zum Lächeln bringen, brachte zum Lächeln, hat zum Lächeln gebracht Deine schönen Worte haben mich zum Lächeln gebracht.
bi xwe da rîn lêkera negerguhêz; Ew bi xwe da rî.
→ schiss haben, (Angst haben) Er / Sie machte sich in die Hose.
bi|yanî rengdêr Zarên me ji me ra nabe biyanî.
→ fremd, Adjektiv Unser Kinder werden uns nicht fremd.
bi|zin mê
→ Ziege, die
I. Schwiegertochter, die Die Lebensgefährtin meines Sohnes ist meine Schwiegertochter. II. Braut, die ~ des Schnees (vgl. Schneemann)
bûn yan jî bûyin, lêkera negerguhêz; Ew e, Ew bû, Ew bibe! Ez Berfîn im. Ez Roza me.
→ sein, war, ist gewesen Ich bin Berfîn. Ich bin Roza.
bû|ra nêr Birayê hevjîna te bûrayê te ye.
→ Schwager, der; Der Bruder deiner Lebensgefährtin ist dein Schwager.
can mê
→ Seele, die
ca|ri|nan Carinan tu dikarî bîletê di otobûsê da jî bikirî.
→ manchmal, Manchmal kannst du auch die Fahrkarte im Bus kaufen.
cejn mê Cejna Êzî. Cejna dayikbûna Îsa yan jî Cejna Nohelê
Cejna hêkesorkê; Cejna hêkesorkê li Amedê hat pîroz kirin. Cejna Remezanê
→ Fest, das Fest der Eziden.
→ Weihnachtsfest, das; auch Weihnachten
ce|mi|dîn lêkera negerguhêz Derve sar e, ez dicemidim.
→ frieren, frierte , hat gefroren Draußen ist es kalt, ich friere.
→ Probe, die
ce|ri|ban|din lêker gerguhêz; Ew dicerîbîne, Wê / Wî ceriband, Bicerîbîne Ez dixwazim vê biceribînim.
→ versuchen, versuchte, hat versucht probieren, probierte, hat probiert Ich möchte das ausprobieren
cê|wî mê Zarokên apê min cêwî ne.
→ Zwillinge, dieDie Kinder meines Onkels sind Zwillinge.
ci|vîn mê Di encama vê civînê da xuya bû, ku hewldana me dê serkeftinek be.
→ Versammlung, die Auch das Resultat dieser Versammlung zeigt, dass es uns gelingen wird, wenn wir uns bemühen.
ci|vîn lêkera negerguhêz, Ew dicive, Ew civiyan, bicive! Tembûr dihêle ku mirov li derdora hev bicive.
→ versammeln, versammelte, hat versammelt Ein Tembur versammelt die Leute um sich.
ci|wan ciwantir, herî ciwan Birayê min ê ciwan.
→ jung, jünger, am jüngsten Mein jüngerer Bruder.
ci|xa|re, mê Doxtor got ji cixareyê dûr bikeve.
→ Zigarette, die Der Arzt sagte, halte dich fern von Zigaretten.
cî|han mê Cîhan biçûk e.
→ Welt, die Die Welt ist klein.
cî|ran navdêr Heger cîranên min birçî bin, ez nikarim rakevim.
→ Nachbar, der Nachbarin, die Wenn meine Nachbarn hungrig sind, kann ich nicht schlafen.
Co|le|mêrg, erdnigarî
Colemêrg girêdayîya herêma Botan e. → Bauer, geogr. Colemerg gehört zur Provinz / Region Botan.
cot|kar, navdêr
→ Bauer, der → Bäuerin, die
ça|la|kî, mê Çalakîyên rojane.
→ Aktivität, die Alltägliche Aktivitäten
çand, mê
→ Kultur, die
çar, hejmar
→ vier, 4
çap, mê
→ Druck, der
çap kirin lêkera gerguhêz
→ drucken, druckte, hat gedruckt
→ Mittwoch , der Mittwochs gehe ich zum Kurdischunterricht.
→ roter Mittwoch, der
Der rote Mittwoch ist nach ezidischer Mythologie der Tag, an dem die Schöpfung der Erde vollendet wurde.
çav, nêr Çavên wî baş nabînin.
→ Auge, das Seine Augen sehen nicht gut.
çav|ka|nî mê Çavkanîya wê nûçeyê çi ye?
çek mê Pereyên wan ji bo çekan hene, lê nikarin nên bidin belengazan.
çewt rengdêr Bersiva te çewt e.
→ falsch, Adjektiv Deine Antwort ist falsch.
çê|jin hw. tam kirin; Ez him diçêjim him jî dixwim.
→ kosten, kostet, hat gekostet; Ich koste und esse.
çê|lek mê
→ Kuh, die
→ was, Adverb Was geht dich das an?
→ vierzig, 40 Das Fest der Vierzig im Sommer. Sommerfastentag [êzîdî]
→ warum, Adverb Warum lacht sie / er?
→ wie viel, Adverb Wie viel bin ich dir schuldig.
çi|qil, mê
→ Ast, der
çi|rok mè Leyla ji kurik ra çîrokekê dixwîne.
→ Märchen, das Leyla liest dem Jungen ein Märchen.
çok nêr
çû|çik nêr
→ Küken, das
çûk navdêr
→ Vogel, der, pl. die Vögel
çûn lêkera negerguhêz; Ew diçe, Ew çû, Biçe! Ez paşê dixwazim ji vir biçim xwaringehê.
→ weggehen, Danach möchte ich von hier zum Restaurant gehen.
çû|yin lêkera negerguhêz; Ew diçe, Ew çû, Biçe! Ez paşê dixwazim ji vir biçim xwaringehê.
→ weggehen, Danach möchte ich von hier zum Restaurant gehen.
da|beş ki|rin lêkera gerguhêz; Ew dabeş dike, Wê/ Wî dabeş kir, Dabeş bike! Min xwendekar li çar kom dabeş kirin.
→ einteilen, teilte ein, hat eingeteilt Ich habe die SchülerInnen in vier Gruppen eingeteilt.
da|gir|tin lêkera gerguhêz; Ew dagire, Wê / Wî dagirt, Bagire! Di wan hevokan da cihên vala dagire.
→ ausfüllen, füllte aus, hat ausgefüllt Fülle die Lücken in den Sätzen.
da|gir|ker navdêr
→ Besatzer Substantiv
da|gir|ke|rî mê
→ Besetzung, die
da|gir ki|rin lêkera gerguhêz; Ew dagir dike, Wê/ Wî dagir kir, Dagir bike!
→ besetzen, besetzte, hat besetzt
→ (ab-) geben Wir geben Kobanî nicht (ab).
→ Stuhl, der Roza hat sich auf den Stuhl gesetzt
da|ma|rî mê Çavên damarîya min şîn in.
→ Stiefmutter, die Die Augen meiner Stiefmutter sind blau.
da|pîr mê Dapîra min xwarina xweş çêdike.
→ Großmutter, Oma, die Meine Großmutter macht leckeres essen.
da|qur|tan|din lêkera gerguhêz
→ schlucken schluckte, hat geschluckt
→ Baum, der, die Bäume Ich hab mich hinter einem Baum versteckt. Apfelbaum, der, die Apfelbäume In dem Garten unseres Hause gab es ein Apfelbaum.
dar|is|tan mê Ez li daristanê me.
→ Wald, der, die Wälder Ich bin im Wald.
da|xwaz mê Daxwaza te çi ye?
→ Wunsch, der Was ist dein Wunsch?
da|yin lêkera gerguhêz; Ew dide, Wê / Wî da, Bide! Dayin ji girtinê çêtir e.
→ geben, gab, hat gegeben Geben ist besser als Nehmen.
da|yik mê Ez bi dûrî dayika xwe nakevim.
→ Mutter, Mama, die Ich verlasse meine Mutter nicht.
de|la|lî ki|rin lêkera gerguhêz; Ew dalalî dike, Wê/ Wî dalalî kir, Dalalî bike!
→ verwöhnen, verwöhnte, hat verwöhnt
dep|reş mê Mamosteya me li ber depreşê ye.
derd nêr
de|reng hoker Tu dereng mayî.
de|rew mê Derewa wî derket holê.
→ Lüge, die Seine Lüge ist aufgeflogen.
de|rew ki|rin lêkera gerguhêz
→ lügen, lügte, hat gelogen Derket holê ku ew derewker e.
de|rew|ker navdêr Derket holê ku ew derewker e.
→ lügende Person, genderneutral Lügner, der Lügnerin, die Es hat sich herausgestellt, dass es sich um eine lügende Person handelt.
der|î nêr Were derî veke!
→ Tür, die Komm, öffne die Tür!
der|în lêkera gerguhêz Bîst derîn neh yeksan yanzdeh.
→ subtrahieren, minus Zwanzig minus neun ist gleich elf. (20 - 9 = 11)
der|ke|tin lêkera negerguhêz Ez niha derdikevim derve.
→ rausgehen, ging raus, raus gegangen Ich gehe jetzt raus.
der|man nêr Bijîşk ji min ra dermanek nivîsand.
→ Medikament, das Der Arzt hat mir ein Medikament verschrieben. → Arznei, die
→ Apotheke, die
der|pê nêr
→ Unterhose, die
der|ve Derve tarî ye.
→ draußen, präp. Draußen ist es dunkel.
der|zî mê
→ Nadel, die → Spritze, die
der|ya mê Ev cara yekê ye ku ez deryayê dibînim.
→ Meer, das Ich sehe das Meer zum ersten Mal.
dest nêr Lepikên min destên min germ digirin.
→ Hand, die Meine Handschuhe halten meine Hände warm.
des|tan mê Dewrêşê Evdî destaneka netewî û binavûdeng e.
→ Epos, das, pl. die Epen Dewrêşê Evdî ist ein bekanntes und berühmtes Nationalepos.
dest pê ki|rin Ew dest pê dike, Wê / Wî dest pê kir, Dest pê bike! Wî dest bi axaftinê kir.
→ anfangen, fing an, hat angefangen Er hat angefangen zu sprechen. → beginnen, began, hat begonnen
des|tû|ra ma|yî|nê mê Mirov kengî dikare destûra mayînê werbigire?
→ Aufenthaltserlaubnis, die Wann kann man die Aufenthaltserlaubnis erhalten.
des|tûr mê Min ji mamosteya xwe destûr xwest û çûme malê.
→ Erlaubnis, die Ich bat meine Lehrerin um Erlaubnis und ging nach Haus.
des|tûr dan lêkera gerguhêz
→ erlauben, erlaubte, hat erlaubt
dev nêr Devê xwe bigire!
→ Mund, der Halt
deinen Mund!
dev ji ber|dan lêkera gerguhêz; Ew dev ji berdide, Wê / Wî dev ji berda, Dev ji berde! Dev ji derewan berde!
→ seinlassen, aufhören, hörte auf, hat aufgehört Hör auf zu Lügen!
de|vok mê
→ Mundart, die
dev|kî rengdêr
→ mündlich, Adjektiv
de|yin nêr Deyinên min çiqas in.
→ Schuld die, pl. die Schulden Wie viel Schulden habe ich.
de|yin|dar rengdêr Tu ji min ra deyindarî.
→ verschuldet Adjektiv Du bist mir schuldig. (Du bist bei mir verschuldet.)
de|yin ki|rin lêkera gerguhêz; Ew deyin dike, Wê/ Wî deyin kir, Deyin bike! Ez dê ji xwe ra pirtûkekê ji pirtûkxaneyê deyn bikim.
→ ausleihen leihte aus, ausgeliehen Ich werde mir ein Buch aus der Bücherei ausleihen.
dî|ya|rî mê
→ Geschenk, das
dew nêr
→ Buttermilch, die
dê mê Ez bi dûrî dêya xwe nakevim.
→ I. Mutter, die Ich verlasse meine Mutter nicht. → II. Mama, die
dê û bav navdêr Dê û bavê zarokên xwe perwerde dikin.
→ Eltern, die Eltern erziehen ihre Kinder.
dêr mê hevreha îbranî דִּיר (dîr)
→ Kirche, die
di de|ma xwe da hoker Divê em di dema xwe da bigihêjin waneyê.
→ zu der Zeit, pünktlich Adjektiv Wir müssen pünktlich zum Unterricht kommen.
di|bis|tan mê Em diçin dibistanê.
→ Schule, die Wir gehen zur Schule.
di himêzê … da rûniştin lêkera gerguhêz Ez di himêzê te da rûdînim.
→ auf den Schoss setzen
Ich sitze auf deinen Schoss.
Ich sitze auf deinen Schoss.
→ gegen, hoker
dij|min navdêr
→ Gegner, der → Feind, der
dil nêr Di dilê her mirovekî da azadî dijî. Tu dilê min î.
→ Herz, das Im Herzen eines jeden Menschen ist die Freiheit. Du bist mein Herz.
di|lop mê Av dilop bi dilop dibe gol.
→ Tropf, der Tropfen um Tropfen entsteht ein See. (Redewendung)
→ untereinander, unter sich Adverb Sie sind untereinander. / Sie sind unter sich.
di|tîn lêkera gerguhêz Em hevdu îro dibînin.
→ sehen, sah, hat gesehen Wir sehen uns heute.
di|ran nêr
→ Zahn, der
di|rêj dirêjtir, herî dirêj Ew dirêjtir e.
→ lang, länger, am längsten Es ist länger.
di|rûn lêkera gerguhêz Ez goreyên xwe didirûm.
→ nähen, nähte, hat genäht Ich nähe meine Socken.
di xewê da man lêkera negerguhêz, Ew di xewê da dimîne, Ew di xewê da maye, Di xewê da bimîne! Ez îro di xewê da mam.
→ verschlafen, verschlief, hat verschlafen Ich habe heute verschlafen.
dîk nêr Banga dîkan serê sibehê me şiyar dikin.
→ Hahn, der Das krähen der Hähne weckt uns früh am Morgen auf.
Dî|lok erdnigarî Dîlok ji alîyê xwarinê dewlemend e.
→ Dîlok Eigenname, Geographie Dîlok verfügt an vielfältigen Speisen.
dot|mam mê
→ Cousine, die
duh, hoker Duh ez li ba hevalekî xwe bûm mêvan.
→ gestern, Adverb Gestern war ich bei einem Freund von mir zu Gast.
du|şem, mê Roja duşemê berî sêşemê ye.
→ Montag, der Der Montag ist der Tag vor Dienstag.
dûr dûrtir, herî dûr Em bi tenê birevin cihekî dûr.
→ weit, weiter, weitesten, Lass uns allein irgendwohin weit weglaufen /abhauen.
em cînav
→ wir, im Subjektfall, casus rectus
en|cam mê Di encamê da ...
→ Ergebnis, das Als Ergebnis / Infolgedessen ...
en|dam mê Endamên me yên pêhesinê ev in: Guh, çav, dev, ziman û çerm
→ I. Mitglied, das II. Organ, das
Die Sinnesorgane sind diese: Das Ohr, das Auge, der Ohr, die Zunge und die Haut.
Die Sinnesorgane sind diese: Das Ohr, das Auge, der Ohr, die Zunge und die Haut.
en|stî|tu mê Bila enstîtuya Kurdî ya Stembolê dîsa vebe.
→ Institut das Möge das kurdisch Institut in Istanbul wieder eröffnet werden.
enî mê Wê enîya birayê xwe yê biçûk maç kir.
→ Stirn, der Sie küsste die Stirn ihres kleinen Bruders.
er|ba|ne mê def; Ez li erbaneyê didim.
→ Erbane, Schlaginstrumen, Musik Ich spiele Erbane.
erd nêr Jin û mêr bi hev ra erdê mer dikin.
→ Erde, die; nicht der Planet Mann und Frau graben zusammen die Erde um. → Erdboden, der
erd|hej mê Li Wanê erdhêjek bi hêza 7,1 pêk hat.
→ Erdbeben, das In Wan fand ein Erdbeben mit einer Stärke von 7,1 statt.
erê Erê, ez wî nas dikim.
→ ja, Ja, ich kenne ihn.
e|vîn
mê Tu evîna jîyana min î.
e|vîn|dar rengdêr
→ verliebt, Adjektiv,
ew cînav
→ er / sie / es, im Subjektfall, casus rectus
ew cînav
→ ihr, im Subjektfall, casus rectus
ewr
nêr Ewrên baranê tarî ne.
ew|ra|hî rengdêr Îro hewa ewrahî ye.
→ bewölkt, Adjektiv, Heute ist das Wetter bewölkt.
ez cînav
→ ich, im Subjektfall, casus rectus
ez|ber ki|rin → ji|ber ki|rin lêkera gerguhêz Min duh stranek jiber kir.
→ auswendig lernen, lernte auswendig, hat auswendig gelernt Ich habe gestern ein Lied auswendig gelernt.
E|zir|gan erdnigarî Bajarekî li bakurê ye û girêdayîya herêma Dêrsim e.
→ Ezirgan, Eigenname, Geographie, Ezirgan ist eine Stadt im Norden und gehört zur Provinz Dersim.
ez|mûn mê Ez xwe ji bo ezmûnê amade dikim.
→ Prüfung die Ich bereite mich für die Prüfung / Klausur vor.
ez|mû|na dev|kî Zankoya Mêrdînê ji bo beşa lîsansa bilind a "Ziman û Çanda Kurdî" ezmûna devkî pêk anî.
→ mündliche Prüfung die Die Universität in Mêrdîn hat für den Masterstudiengang im Fachbereich "Kurdische Sprache und Kultur" eine mündliche Prüfung durchgeführt.
→ Abend, der Guten Abend! Was werden wir an diesem Abend machen? → abends, Adverb Wann schläfst du abends?
→ Feuer, das Ihr spielt mit dem Feuer.
êş mê Êşa diranên min çû.
→ Schmerz, das Meine Zahnschmerzen sind weg.
êş|în mê Serê min têşe.
→ schmerzen, schmerzte, hat geschmerzt Ich habe Kopfschmerzen. (Mein Kopf tut weh.)
ê|zing mê Dîyar ezîngan hûr dike.
→ Brennholz, das Diyar hackt (zerkleinert) Brennhölzer.
Êz|îd|xan erdnigarî
→ Êzîdxan, geogr. Nach den brutalen Massakern fordern Vertreter der Gemeinschaft der Eziden ein selbstverwaltendes Gebiet Êzîdxan. So der historische und von Eziden bevorzugte Name für die Region. Êzîdxan bezeichnet die ezidischen Siedlungsgebiete in der Region um das Sinjar-Gebirge (krd. Şengal).
fel|se|fe ki|rin lêkera gerguhêz; Ew felsefe dike, Wê/ Wî felsefe kir, Felsefe bike! Em felsefe dikin.
→ philosophieren, philosophierte, hat philosophiert Wir philosophieren.
fer|heng mê Tu dikarî ferhenga min bi kar binî.
→ Wörterbuch, das, Nachschlagwerk Du kannst mein Wörterbuch benutzen.
fêr bûn lêkera negerguhêz Ez kurdî fêr dibim.
→ lernen, lernte, hat gelernt Ich lernen Kurdisch.
fi|ki|rîn lêkera gerguhêz; Ew difikire, Ew fikirî, Bifikire! Ez difikirim, ew tê wê wateyê ku ez heme.
→ denken, dachte, hat gedacht Ich denke, das bedeutet, dass es mich gibt.
find
mê Ez êgir bi findan dixim.
firavîn
mê Xwarina nîvroj; Dayika min firavînê amade dike.
fi|rîn lêkera negerguhêz; Ew difire, Ew fir, Bifire! Çûk bi baskên xwe difirin.
→ fliegen, flug, hat geflogen Vögel fliegen mit ihren Flügeln.
fi|ro|tin lêkera gerguhêz; Ew difiroşe, Wê / Wî firot, Bifiroşe! Ez pêlavan difiroşim.
→ verkaufen, verkaufte, hat verkauft Ich verkaufe Schuhe.
→ Tomate, die Tomaten lassen sich auch roh essen.
ga nêr Golikê malê ji gayê malê natirse.
→ Bulle, der Das eigene Kalb fürchtet sich nicht vor dem eigenen Bulle. (krd. Sprichwort)
gav mê Gav bi Gav
→ Schritt, der Schritt für Schritt
gef mê Em ji gefên we natirsin.
→ Drohung, die Wir fürchten uns nicht vor eure Bedrohungen.
gef lê xwar|in lêkera gerguhêz; Ew gef lê dixwe, Wê / Wî gef lê xwar, Gef lê bixwe! Ew dîsa gef li me dixwe.
→ bedrohen, bedrohte, hat bedroht Er bedroht uns wieder.
gel nêr 15 mehên gelê me li benda vê rojê ne.
→ Volk, das 15 Monate wartet unser Volk auf den Tag.
ge|lek nêr Ew gelek xwendekar in.
→ viel, -e, -es Das sind viele SchülerInnen.
ge|le|kî hoker I. Ew gelekî dilîzin. II. Ew gelekî baş in.
→ 1. viel, Adverb Sie spielen viel. II. sehr, Adverb Sie sind sehr gut.
germ germtir, herî gern Ava kanîya gundê me germ e.
→ warm, wärmer, am wärmsten Das Wasser unserer Quelle in unserem Dorf ist warm.
gewr rengdêr Ev ne zîv e, ev gewr e.
→ grau, Adjektiv Das ist nicht silber, das ist grau.
gez ki|rin lêkera gerguhêz; Ew gez dike, Wê/ Wî gez kir, Gez bike!
→ beißen, biss, hat gebissen
gi|ran girantir, giran Tûrîkê min ji yê te girantir e.
→ schwer, schwerer, am schwersten Mein Beutel ist schwerer als deine.
gi|rê|da|yî girantir, giran Dest û lingên wê girêdayî ne.
→ gebunden, schwerer, am schwersten Ihre Hände und Beine sind gebunden.
gi|rav Ez dixwazim bi tenê li giravekê bijîm.
→ Insel, die Ich möchte auf einer Insel alleine leben.
gi|rîng, girîngtir, herî girîng hw. muhîm; Ew pir girîng e.
→ wichtig, wichtiger, am wichtigsten Es ist sehr wichtig.
→ I. Gefangene:r, Substantiv Es sind viele Gefangene. II. geschlossen, Adjektiv Nein, ist geschlossen.
gir|tî|geh, mê Ew çend caran ketiye girtîgehê.
→ Gefängnis, das Er | Sie war einige Male im Gefängnis.
gîr|în, Ne hewce ye ku tu bigirî!
→ weinen, weinte, hat geweint Du brauchst nicht weinen!
gok mê Zarok bi gokê lîstin.
→ Ball, der Die Kinder spielten mit dem Ball.
gol mê Gola Wanê, Gol tijî masî ye.
→ See, der Der Wansee, Der See ist voll mit Fischen.
go|re mê Ez goreyên xwe nabînim.
→ Socke, die Ich finde meine Socken nicht.
goşt nêr Ez dê goşt bikelînim.
→ Fleisch, das Ich werde Fleisch kochen.
go|tin lêkera gerguhêz; Tu dibêjî, Te got, Bibêje! Ez ji te ra dibêjim.
→ sagen, sagte, hat gesagt Ich sage es zu dir.
got|û|bêj mê Ez naxwazim têkevim gotûbêjeka din jî.
→ Diskussion, die Ich möchte nicht in eine weitere Diskussion eintreten.
guft|û|go → got|û|bêj mê Ez naxwazim têkevim guftûgoyekê.
→ Diskussion, die Ich möchte nicht in eine Diskussion eintreten.
guh nêr Piştê sersalê guhên min êdî nabihîzin.
→ Ohr, das Nach Silvester hören meine Ohren nicht mehr.
gu|har mehr Guharên min biha ne.
→ Ohring, der Meine Ohrringe sind teuer.
gul mê Gul ne ti gul e, gava stirîyên wê te neyêşînin.
→ Rose, die Eine Rose ist überhaupt keine Rose, wenn ihre Stacheln dir nicht weh tun.
Gu|lan mê Yekê Gulanê li hemû karkeran pîroz be!
→ Mai, der Gratulation alle Arbeitenden zum 1.Mai.
gul|fi|roş mê Ez ji xwe rabûm, gulfiroşek dît.
→ Rosenverkäufer:in , die Ich wachte auf, sah eine Rosenverkäuferin
gun|cav guncavtir, herî guncav Rêbaza te ya herî guncav e.
→ passend, passender, am passendsten → geeignet, geeigneter, am geeignetsten Deine Methode ist die geeignetste.
gund nêr Gundekî li Fransayê.
→ Dorf, Dorf, die Dörfer Ein Dorf in Frankreich.
gur mê
→ Wolf, der, die Wölfe
gur|çik nêr Gurçik nikarin bisojin.
→ Niere, die Die Nieren können nicht brennen.
ha|tin lêkera negerguhêz, Ew tê, Ew hat, Were! Ma, tu bi me ra têyî? Ez îro hatime.
→ kommen, kam, ist gekommen Kommst du mit uns? Ich bin heute gekommen.
hav|în mê Ez her havîn li wir im.
→ Sommer, der Ich bin jeden Sommer dort.
he|bûn lêkera negerguhêz, pêkhatî; Ew heye, Wê / Wî hebû, Hebî! I. Xwedî tiştekî bûn. II. bûn; Tu bi zimanê xwe heyî!
→ I. haben, hat, hatte, hat gehabt → II. existieren, Tu existierst mit deiner Sprache!
heft hejmar
→ sieben, Zahlenwort
→ Woche, die Eine Woche sind sieben Tage. Wochentage, die
hej|mar|tin lêkera gerguhêz Kî dikare hirmîyan bihejmêre?
→ zählen, zählte, hat gezählt Wer kann die Birnen zählen?
hel|best mê Ez helbestan dixwînim.
→ Gedicht, das Ich lese Gedichte.
hel|west mê
→ Haltung, die
he|ne|kê xwe pê ki|rin lêkera gerguhêz; Ew henekê xwe pê dike, Wê / Wî henekê xwe pê kir, Henekê xwe pê bike! Ma tu henekê xwe bi min dikî?
→ sich über etwas lustig machen, Machst du dich über mich lustig.
her mê ~ dem, ~ roj
→ jeden, Jeder Zeit, jeden Tag
he|sab mê Di hesaba min da pere nema.
→ Konto, das Ich habe kein Geld mehr auf mein (Bank)konto.
he|sin mê Hesinê nexebite zengê digire.
→ Eisen, das Eisen das ruht, rostet. (Sprichwort vgl. Wer rastet, der rostet!)
hesp navdêr Hespê spî.
→ Pferd, das Das weiße Pferd.
hes|tî nêr
he|sûd rengdêr Şivan pir hesûd bûye.
→ neidisch, Adjektiv Şivan war sehr neidisch.
hev|al, mê Navê hevala min Şîlan e.
→ Freund:in, der, die Meine Freundin heißt Şîlan.
he|val|tî, mê
→ Freundschaft, die
I. einander II. gegenseitig
hev|dî|tin, mê
→ Begegnung, die Treffen, das
hev|jîn, navdêr Hevjîna min pir jêhatî ye.
→ Lebensgefährte, -in Substantiv Meine Lebensgefährtin ist sehr fleißig.
hev|ka|rî mê
→ Zusammenarbeit die
hev|ling, nêr Hevjînê xwişka hevjîna min hevlingê min e.
→ Schwager (Mann der Schwägerin) Der Lebensgefährte der Schwester meiner Lebensgefährtin ist mein Schwager.
he|vok mê Ji kerema xwe ra hevokekê binivîsin.
→ Satz, der Bitte schreibt einen Satz.
hev|wa|te, mê
→ Synonyme, das
hey|ran Ew heyran maye, Wê / Wî heyran ma, Heyran bimîne! Ez heyran mam.
→ begeistert, Adjektiv Ich bin begeistert.
hê|ja hêjatir, herî hêja
→ wertvoll, wertvoller, am wertvollsten
hêk mê Serê sibehê (sibê) ez hêkên kelandî dixwim.
→ Ei, das Am frühen Morgen esse ich gekochte Eier.
hê|san hêsantir, herî hêsan Ne dijwar e.
→ einfach, zu bewältigen; Adjektiv
hê|vî mê Tu hêvîya min î.
→ Hoffnung, die Du bist meine Hoffnung.
hê|vî|dar Ez hêvîdarim, ku …
→ I. hoffnungsvoll, Adjektiv II. zuversichtlich, Adjektiv Ich bin zuversichtlich, dass ...
hê|vi ki|rin lêkera gerguhêz; Ew hêvî dike, Wê / Wî hêvî kir, Hêvî bike! Ez hêvî dikim, ku ...
→ hoffen, hoffte, hat gehofft Ich hoffe, dass …
hêz mê
→ Kraft, die
hin|giv mê
→ Honig, der
hirç navdêr Devê hirçê nagihêje sêvê, dibêje sêv tal e.
→ Bär, der
Der Bär kommt nicht an den Apfel heran und sagt deshalb, der Apfel sei bitter. (Redewendung für Ausreden vgl. Die Trauben hängen zu hoch.)
hir|mî mê Li bin darê çar hirmî hene.
→ Birne, die
Unter dem Baum sind vier Birnen.
hîn hoker Ma, te hîn ev pirtûk nexwendîye?
→ noch, Adverb
Hast du dieses Buch noch nicht gelesen?
hu|ner mê
→ Kunst, die
hu|ner|mend navdêr
→ Künstler, der → Künstlerin die
în mê Her roja înê.
→ Freitag, der Jeden Freitag.
î|roj hoker Em îro çi dixwin?
→ heute, Adverb Was essen wir heute?
î|sal hoker
→ dieses Jahr, Adverb
î|sot mê
→ Peperoni, die
î|şev hoker Îşev ez xweş raketim.
→ diese Nacht, heute Nacht Heute Nacht habe ich schön geschlafen.
jêhr nêr Ev jehr mirovan dikuje.
→ Gift, das Dieses Gift tötet Menschen.
jê|bir mê Ev jêbir e.
→ Radiergummi, der/ das Das ist ein Radiergummi.
jê|ha|tî rengdêr
→ fleißig, fleißiger, am fleißigsten
jê hez k|irin lêkera gerguhêz; Ew jê hez dike, Wê / Wî jê hez kir, Jê hez bike! Ez ji te hez dikim!
→ etw. / jmd. lieben, liebte, hat geliebt; Ich liebe dich!
jin mê Jina min pir jêhatî ye.
→ Frau, die Meine Frau ist sehr fleißig.
jin|ap mê Jinapa min ducan e.
→ angeheiratete Tante, die Frau meines Onkels väterlicherseits Meine angeheiratete Tante ist schwanger.
→ Jinelogie, der → Arbeiterin, die, die Wissenschaft der Frau; krd. jin, die Frau; altgr. lógos; -logie; Lehre, Wissenschaft
jin|xal mê Jinxala min alîkarîya penaberan dike.
→ angeheiratete Tante, die Frau des Onkels mütterlicherseits Meine angeheiratete Tante hilft Geflüchteten (Flüchtlingen).
ji pêk ha|tin lêkera negerguhêz; Ew ji pêk tê, Ew ji pêk hat, Ji pêk were! Hefteyek ji heft rojan pêk tê.
→ bestehen aus, bestand aus, Eine Woche besteht aus sieben Tagen.
ji xwe ki|rin lêkera negerguhêz; Ew ji xwe dike, Wê / Wî ji xwe kir, Ji xwe bike! Ez şalê xwe ji xwe dikim.
→ ausziehen, ziehte aus , hat ausgezogen Ich ziehe meine Hose aus.
jîn yan jîyan; lêkera negerguhêz, Ew dijîm, Ew dijî, Bijî! Ez li gundekî dijîm.
→ leben, lebte, hat gelebt Ich lebe in einem Dorf.
→ Biografie, die
jî|yan mê Ji bo hin kesan jîyana li gundan ji ya li bajêr hêsantir e.
→ Leben, das Für einige ist das Leben in Dörfern einfacher als das Leben in der Stadt.
jî|yan lêkera negerguhêz; Ew dije, Ew dijî, Bijî! Ez li gundekî dijîm.
→ leben, lebte, geleben Ich lebe in einem Dorf.
jî|ya|na xwe ji dest dan lêkera negerguhêz; Jîyana xwe ji dest dide, Jîyana xwe ji dest da, Jîyana xwe ji dest bide! Keçek jîyana xwe ji dest da.
→ ums Leben kommen, kam ums Leben, ums Leben gekommen; Ein Mädchen ist ums Leben gekommen. → sterben, starb, ist gestorben
jû|jî navdêr
→ Igel, der
ka|nî mê
→ I. Quelle, die II. Wasserhahn, der
kar nêr Ma, te karê xwe kir?
→ Arbeit, die Hast du deine Arbeit gemacht?
ka|rin lêkera gerguhêz; Ez dikarim ji te ra tiştekî bînim.
→ können, konnte, hat gekonnt; Kann ich dir etwas bringen?
kar|ker navdêr
→ Arbeiter, der → Arbeiterin, die
kar ki|rin lêkera gerguhêz; Tu çi karî dikî?
→ arbeiten, arbeitete, hat gearbeitet; Als was arbeitest du?
keç mê Dengê keça
te gelekî xweş e.
→ Tochter, die Die Stimme deiner Tochter ist sehr schön. → Mädchen, das
keç|hi|lî mê Keçhilîya min pir dewlemend e
→ Stiefschwester, die . Meine Stieftochter ist sehr reich.
ked mê Em dê bi ked û karê xwe pês da biçin.
→ Bemühung, die Engagement, das Mit unserer Arbeit und unseren Bemühungen werden wir Fortschritte machen.
ked|ker navdêr
→ engagierte Person,
kef mê Av dimîne, kef diçe.
→ Schaum, der Wasser bleibt, der Schaum geht.
kef|çî nêr Kefçî di nav peyaleyê da ye.
→ Löffel, der Der Löffel ist im Trinkglas.
kek nêr Kekê min ji min sê sal mezintir e.
→ älterer Bruder, der Mein älterer Bruder ist drei Jahre älter als ich.
kel rengdêr
→ heiß , heißer, am heißesten
ke|le|can mê Ez ê bi kelecan li bendî bernameyê bim.
→ Begeisterung, die Ich werde mit Begeisterung auf dein Programm warten.
ke|lem nêr Kelem di seleteyê da xweş e.
→ Weißkohl, die Der Weißkohl schmeckt gut im Salat.
ke|lîn lêkera gerguhêz, Ew dikele, Wê / Wî kelî, Bikele! Ez dê av bikelînim.
→ kochen, kochte, hat gekocht Ich werde Wasser kochen.
ken, mê
→ Lachen, das
ke|nan|din, lêkera gerguhêz; Ew dikenîne, Wê / Wî kenand, Bikenîne! Heneka te ya baş ez kenandim.
→ zum Lachen bringen, Dein guter Witz hat mich zum Lachen gebracht.
ke|nîn, lêkera negerguhêz, xwerû, Ew dikene, Wê / Wî kenî, Bikene!
→ lachen, lachte, hat gelacht
ker navdêr
→ Esel, der
kesk, rengdêr
→ grün, Adjektiv
kes|ke|sor, mê
→ Regenbogen, der
ke|tin lêkera negerguhêz, Ew dikeve, Ew ket, Bikeve! Ew ji darê ket.
→ fallen, fiel, ist gefallen Er/Sie fiel vom Baum.
ke|vin kevintir, herî kevin Navê Diyarbekir ê kevin Amed e.
→ alt, älter, am ältsten, Der alte Name Diyarbekir´s ist Amed.
ke|vir nêr Ev kevirekî pir giran e.
→ Stein, der Das ist ein sehr schwerer Stein.
ke|vok mê
→ Taube, die
kev|çi nêr
→ Löffel, der
ke|zeb mê Kezeb endamekî girîng e, ku êş nas nake.
→ Leber, die Die Leber ist ein wichtiges Organ, das kein Schmerz empfindet.
kêf|xweş kêfxweştir, herî kêfxweştir Ez bi nasîna te kêfxweş bûm.
→ erfreut, rengdêr Ich bin erfreut, dich kennengelernt zu haben.
kêm hoker Ez bi kurdî kêm dizanim bipeyivim.
→ wenig, kaum rengdêr Ich spreche kaum Kurdisch. Ich spreche wenig kurdisch.
kêr mê Sêva xwe bi kêrê hûr bike.
→ Messer, das Schneide deinen Apfel mit dem Messer.
ki|lîd nêr Kilîdê, ku min pê ev derî vedikir, winda bûye.
→ Schlüssel, der Der Schlüssel, womit ich die Türe geöffnet habe, ist verloren gegangen.
ki|rê mê
→ Miete, die
ki|rê|der navdêr Kirêderên baş di vê demê da nayên dîtin.
→ Vermieter, der → Vermieterin, die → Vermietende genderneutral Derzeit findet man keine gute Vermieter.
ki|rin lêkera gerguhêz; Ew dike, Wê / Wî kir, Bike! Tu çi dikî? Te çi kir? Tu yê îro çi bikî?
→ machen, machte, hat gemacht; Was machst du? → tun, tat, hat getan; Was hast du getan? Was wirst du heute tun?
ki|rîn lêkera gerguhêz; Ew dikire, Wê / Wî kirî, Bikire! Apê min Bengîn îro ji xwe ra sîwaneka nû kirî.
→ kaufen, kaufte, hat gekauft Mein Onkel Bengîn hat sich heute einen neuen
Regenschirm gekauft.
ki|rîv navdêr Dibe ku ew diçe cem kirîvê xwe.
→ Pate, der → Patin, die Vielleicht geht er zu seinem Paten.
kin kintir, herî kin; Xew mirineka kin e.
→ kurz, kürzer, am kürzesten; Der Schlaf ist ein kurzer Tod.
kinc mê Ev kincên min in.
→ Kleidung, die Das sind meine Kleidungen
kir|de mê
→ Subjekt, das
→ Buch, das
kî|te mê Kîte beşeka peyvekê ye ku bi carekê ji devê mirov derdikeve.
→ Silbe, die Eine Silbe ist ein Teil eines Wortes, die in einem Zug ausgesprochen wird.
ko|mar mê
→ Republik, die
ko|me|le mê Ez diçim komeleyê.
→ Verein, der Ich gehe zum Verein.
kom|ku|jî mê
→ Genozid, der oder das
kom|pî|ter mê
→ Computer, der
ko|var mê „Hawar“ navê kovarekê ye ku li Şamê dihat weşandin.
→ Zeitschrift, die „Hawar“ ist der Titel einer Zeitschrift, die in Damaskus hergebracht (verlegt) wurde.
ku|lîlk mê Jin jin e, kulîlk bavê te ye!
→ Blume, die Eine Frau ist eine Frau, die Blume ist dein Vater.
kun|dir nêr
→ Kürbis, der
kurd nêr Dêya wî kurd e.
→ Kurde, der → Kurdin, die Seine Mutter ist Kurdin.
Kur|dis|tan erdnigarî
→ Kurdistan, Eigenname, Geographie
kur nêr Kurê min zewicî ye.
→ Junge, der → Sohn, der Mein Sohn ist verheiratet.
kur|hi|lî nêr Kurhilîyê min bi hevalên xwe ra gokê dilîze.
→ Stiefsohn, der Mein Stiefsohn spielt mit seinen Freunden Fußball.
kurm nêr Kurmê darê ne ji darê be, dar pûç nabe.
→ Wurm, der Ist der Wurm nicht vom Baum, wird der Baum nicht hohl.
kur|met nêr Kurmetê min bi bavê xwe ra dipeyive.
→ Cousin, der, Sohn der Tante väterlicherseits Mein Cousin spricht mit seinem Vater.
Ku|pa|ya Cî|ha|nê nêr Kupaya Cîhanê dest pê kir.
→ Weltmeisterschaft, die Die Weltmeisterschaft hat begonnen.
→ kurz, kürzer, am kürzesten Der Schlaf ist ein kurzer Tod.
kuş|tin
Ew xwe dikuje.
Ew xwe dikuje.
→ I. töten, tötete, hat getötet II. umbringen, brachte um, hat umgebracht Er / Sie bringt sich um.
kur|xal lêkera negerguhêz; Kurxalê min di 26ê (bîst û şeşê) Adarê da dîsa vedigere Almanyayê.
→ Cousin, der; Sohn des Onkels mütterlicherseits Mein Cousin kehrt am 26. April wieder zurück nach Deutschland.
ku|xîn lêkera negerguhêz Dêya min dîsa dikuxe.
→ husten, hustete, hat gehustet Meine Mutter hustet wieder.
kû|çik nêr Kanî bi kûçikê xwe ra dilîze.
→ Hund, der Kanî spielt mit seinem Hund.
kûr kûrtir, herî kûr Ev bîr kûr e.
→ tief, tiefer , tiefsten der Dieser Brunnen ist tief.
laş mê
→ Körper, der
lew|ma Mêşên hingivê dizanin ku kengê baran bibare, lewma jî berî wê pir dixebitim.
→ Körper, konj. Honigbienen wissen, wann es regen wird, deshalb arbeiten sie auch vorher mehr.
→ I. aber, partikel
lêv nêr Dev û lêvên te kenîya.
→ Lippe, die Dein Mund und deine Lippen lachten.
lê|bo|rîn mê Ez lêborîna xwe dixwazim!
→ Entschuldigung, die Ich bitte um Entschuldigung!
lê |bo|rîn lêkera gerguhêz Lê biborin! Li min biborin!
→ entschuldigen, entschuldigte, hat entschuldigt; Entschuldigen Sie! Entschuldigen Sie mich!
ling nêr Ez bi ling û pêyên xwe dimeşim.
→ Bein, der Ich gehe mit meinen Beinen und Füßen.
lîs|tik mê
→ Spiel, das
→ Recht, das Das ist mein natürliches Recht. Arbeitsrecht, das
mal mê Ez li malê me.
→ Zuhause, das Ich bin Zuhause.
mal|bat navdêr Hilbijartin ji bo malbata min gelekî girîng e.
→ Familie, die Die Wahlen sind für meine Familie sehr wichtig.
ma|mos|te navdêr Ma mamosteyê te baş e?
→ Lehrende, person, Lehrkraft Ist dein Lehrer gut?
mar navdêr
→ Schlange, die
ma|se mê Xwarinê li ser maseyê bihêle.
→ Tisch, der Lass das Essen auf dem Tisch liegen.
ma|sî navdêr Gava ku masî tî dibin.
→ Fisch, der Wenn Fische durstig werden.
ma|sûl|ke mê Di laşê mirêv da herî kêm 650 masûlke hene.
→ Muskel, der Im menschlichen Körper befinden sich mindestens 650 Muskeln.
me|sî|hî
navdêr Ew mesîhî ye.
met mê Meta min xwişka bavê min e.
→ Tante, die, väterlicher Seite; Meine Tante ist die Schwester meines Vaters.
me|tir|sî mê Li hin herêman metirsî zêde bûne.
→ Gefahr, die In einigen Regionen ist die Gefahr größer geworden. (Ist es gefährlicher geworden.)
mey mê; Vexwarinek ku mirov pê şox û serxweş dibe.
→ Wein,
der
mey|pe|rest Şox û şepala meyperest. (M.C)
→ Weinliebhaber:in,
Weinseelige:r
Gut gelaunt und bewschingte Weinliebhaberin (Weinseelige).
Gut gelaunt und bewschingte Weinliebhaberin (Weinseelige).
mê|jî mê Mêjîya xwe bi kar bîne.
→ Gehirn, das Benutze dein Gehirn.
mêr nêr Mêrik rastîyê bibêje!
→ Mann, der pl. die Männer Der Mann soll die Wahrheit sagen.
mê|van nêr Mêvanên me hene.
→ Gast, der pl. die Gäste Wir haben Gäste.
mê|we nêr Hûn ji kîjan mêweyî hez dikin?
→ Obst, das Welches Obst mögt ihr?
mil mê Milên zilêm pircî ne.
→ Arm, der Die Arme des Mannes sind beharrt.
mi|jar mê
→ Thema, das Arme
mi|rin mê Mirin bi emrê xwedê ye.
→ Tod, der Der Tod ist (nur) Befehl Gottes. (Sprichwort vgl. Nur Gott kann mich richten!)
mi|so|ger misogertir, herî misoger
→ sicher Adjektiv
mi|so|ger ki|rin lêkera gerguhêz; Ew misoger dike, Wê / Wî misoger kir, Misoger bike! Namzetîya wî êdî hatîye misoger kirin.
→ I. garantieren, garantierte, hat garantiert Seine Kandidatur wurde nun garantiert. II. versichern, versicherte, ist versichert
mişk navdêr Pisîng li mişkan digere.
→ Maus, die Die Katze sucht nach Mäusen.
mi|rîşk mê
→ Huhn, das
mi|rov nêr Mirov dikare pêya here wê derê.
→ Mensch, der Man kann zu Fuß dort hin.
mi|xa|bin hoker Mixabin ti kes li mal de nîne.
→ Moschee, Adverb Leider ist niemand Zuhause.
miz|geft mê Ez diçim mizgeftê.
→ Moschee, die Ich gehe in die Moschee.
mîz mê
mî|nak mê wek mînak
→ Beispiel, das wie zum Beispiel
mu|ze mê Ez dê çawa herim muzeyê?
→ Museum, das Wie komme ich zum Museum?
mû|rî mê Mala me tijî mûrî bûye.
→ Ameise, die Unser Zuhause war voll mit Ameisen.
na nein; Na, ez te naxwazim.
→ nein, Nein, ich möchte dich nicht.
→ Brot, das Fladenbrot, das Ich mag kein Fladenbrot.
na|me Ew ji bavê xwe ra nameyekê dinivîsîne.
→ Brief, der schreibt ihren Vater einen Brief.
na|me|ya e|vî|nê Ew ji wê ra nameyeka êvînê nivîsî.
→ Liebesbrief, Er schrieb ihr ein Liebesbrief.
nar|gîle Li Êranê kişandina nargîleyê qedexe ye.
→ Wasserpfeife, die Wasserpfeife rauchen, ist im Iran verboten.
nas ki|rin lèkera gerguhêz; Ew nas dike, Wê / Wî nas kir, Nas bike! Erê, ez wî nas dikim.
→ kennen, kannte, gekannt Ja, ich kenne ihn.
nas|na|me mê Dema nasnameya te derbas bûye.
→ Ausweis, der Das Datum deines Ausweises ist abgelaufen.
→ Name, der Wie ist dein Name? (Wie heißt du?)
→ bekannt, berühmt , bekannter, am bekanntesten Die Wassermelonen von Amed sind bekannt. → berühmt, berühmter, am berühmtesten
na|ve|rok mê
→ Inhalt, der
→ international, Adjektiv Der erste Januar ist ein internationaler Feiertag.
→ Adresse, die Ich suche diese Adresse.
ne|te|we mê
→ Nationalität, die
ne|te|wî mê
→ national, -e, -er, -es
ne|vî navdêr Serhat kurê Zinê ye û Zinê keça Mahmûdê ye an ku Serhat nevîyê Mahmûdê ye.
→ Enkel, der → Enkelin, die; Serhat ist der Sohn von Zîn und Zîn ist die Tochter von Mahmud, also ist Serhat der Enkel von Mahmud.
ne|vî|çirk navdêr Keça min nevîçirka dapîra min e.
→ Urenkelkind, das Urenkelin, die; Meine Tochter ist die Urenkelin meiner Oma.
ne|xwen|de rengdêr
→ analphabet, Adjektiv
ne|xweş rengdêr Ez nexweş im.
→ krank, Adjektiv Ich bin krank.
~ ketin lêkera gerguhêz; Ew nexweş dikeve, Ew nexweş ket, Nexweş bikeve! Berfîn dîsa nexweş ket.
→ erkranken, erkrankte, ist erkrankt Berfîn ist wieder erkrankt.
ne|xweş|xane mê Nexweşxaneya herî nêz li ku ye?
→ Krankenhaus, das Wo ist das (näheste) nächste Krankenhaus.
ney|nik mê Ew xwe di neynikê da nabîne.
→ Spiegel, der Er / Sie sieht sich nicht im Spiegel.
nêr mê
→ I. männlich, Adjektiv
nê|çîr mê Tajî û nêçîrvan diçin nêçîrê.
→ Jagd, die Der Jagdhund und der Jäger gehen auf die Jagd.
nê|rîn lêkera negerguhêz Ez li wêneyên me dinêrim.
→ ansehen, sah an, hat angesehen Ich sehe mir unsere Bilder an.
ni|ha hoker
→ nun, jetzt
ni|mêj mê
→ Gebet, das
ni|mêj ki|rin lêkera gerguhêz; Ew nimêj dike, Wê / Wî nimêj kir, Nimêj bike!
Berfîn pêşî nimêja xwe dike piştre jî diçe radikeve. → beten, betete, hat gebetet
beten; Berfîn betet bevor sie Schlafen geht.
ni|vîs mê
→ Schreiben, das → Text, der
ni|vî|sîn lêkera gerguhêz, xwerû Ma hûn dikarin vî li ser depreşê binivîsînin?
→ schreiben, schreibte, hat geschrieben Können Sie das bitte an die Tafel schreiben?
ni|vîs|kar navdêr Nivîskar û rewşenbîr çav, ziman û mêjîyê gel in.
→ Autor, der; Autorin, die Autor:innen und Intellektuelle sind das Auge, die Zunge (Sprache) und das Gehirn des Volkes.
ni|vîs|kî rengdêr
→ schriftlich, Adjektiv
nî|şan mê Agir nîşana Newrozê ye.
→ Zeichen, das Das Feuer ist ein Zeichen für Newroz. → Symbol, das
nû|çe mê Nûçeyên rojane.
→ Nachrichten, die Aktuelle Nachrichten.
nû rengdêr Ferhengek nû.
→ neu, Adjektiv Ein neues Wörterbuch.
ode mê I. Wî di odeya kêr da kaxêzek da min.
→ Zimmer, das Er hat mir im Arbeitszimmer ein Blatt (Papier) geben. → Raum, der
paq, rengdêr
→ sauber, Adjektiv
paq|ij ki|rin lêkera gerguhêz
→ putzen, putzte, hat geputzt
pak|re|wan hw. şehîd; iş Mirovek ku ji ber doza xwe jiyana xwe ji dest daye yan hatîye kuştin. navdêr
→ Märtyrer:in, Substantiv
par hoker Ez par çûm Hamburgê.
→ letztes Jahr, Adverb Ich ging letztes Jahr nach Hamburg.
pa|ras|tin mê
→ Verteidigung, die → Schutz, der → Schützen, das
pa|ras|tin lêkera gerguhêz Ez wî diparêzim.
→ I. verteidigen, verteidigte, hat verteidigt II. beschützen, beschützte, hat beschütztIch beschütze ihn.
pa|rêz|er navdêr
→ Rechtsanwalt, der → Rechtsanwältin, die
pa|rêz|ben|dî mê Ma, parêzbendîya kî te rakirin?
→ Immunität, die Wessen Immunität wird aufgehoben?
par|sû mê
→ Rippe, die
pa|tik mê Mirov nikare patika xwe bibîne.
→ Nacken, der Der Mensch kann sein Nacken nicht sehen.
pa|şe|roj mê
→ Zukunft, die
→ Nachname, der Leider ist mein Nachname nicht kurdisch.
paş|şîv mê xwarina piştî şîvê, bi taybetî xwarina mirovên rojîgir serê sibehê ku hîn roj nehilhatîye dixwin
pa|tik mê Mirov nikare patika xwe bibîne.
→ Nacken, der Der Mensch kann sein Nacken nicht sehen.
Pa|we erdnigarî Bajarekî li Rojhilatê ye û girêdayîya herêma Hewreman e.
→ Pawe, Eigenname, Geographie Pawe ist eine Stadt im Osten und gehört zu Region Hewreman.
pa|yîz mê Pelên daran di payîzê da diweşin. .
→ Herbst, der Im Herbst fallen die Blätter der Bäume herab.
pa|yi|zok mê
→ Herbstlein, das; Bezeichnet allg. die Herbstlieder, welche große Lieben und ähnliches zum Thema haben.
pay|text mê
→ Haupstadt, die
pel nêr
→ Blatt, das pl. die Blätter
pen|ce|re mê Ew pencereyê vedike.
→ Fenster, das Er/ Sie öffnet das Fenster.
pe|re nêr Perê min tine ye.
→ Geld, das Ich habe kein Geld.
per|gal mê Pergala serokkomarî çi ye?
→ System, das Was ist das Präsidialsystem?
per|wer|de|hî mê Perwerdehîya ku wî standîbû, di jîyana wî da pir alîkarîya wî kirîye.
→ Erziehung, die Die Erziehung, die er bekommen hatte, hat ihm in seinem Leben viel geholfen.
pe|yam mê Min ji te ra peyamek şand.
→ Nachricht, die Ich schickte dir eine Nachricht.
pey|man mê
→ Vertrag, der, pl. die Verträge
pe|ya|le mê Ez çaya xwe de peyaleyê da vedixwim.
→ Trinkglas, das Ich trinke mein Tee aus dem Trinkglas.
peyv mê Yeki ji herduyan bibijêre, yan peyva xwe yan jî devê xwe bigire.
pez nêr
→ Schaf, das
pê nêr
→ Fuß, der
pê ki|rin lêkera gerguhêz; Ew pê dike, Wê / Wî pê kir, Pê bike! Ez pêlavên xwe pê dikim.
→ Schuhe anziehen, Ich ziehe meine Schuhe an.
pê ve|dan lêkera gerguhêz; Ew pê dide, Wê / Wî pê da, Pê de! Mozê bi min veda.
→ stechen, Die Hummel hat mich gestochen.
pê xis|tin lêkera gerguhêz; Ew pê dide, Wê / Wî pê da, Pê de! Ez dê agirê Newrozê pê bixim.
→ anzünden, zündete an, hat angezündet Ich werde das Newroz-Feuer anzünden.
pê|xis|tin mê, Gelo, pêxistina agirê Newrozê qedexe ye?
→ Anzünden, das Ist das Anzünden des Newroz-Feuers verboten?
pê|lav mê Wî bi nîvro pêlav paqij dikirin û bi êvarê jî diçû dibistanê.
→ Schuhe, der Mittags putzte er Schuhe und abends ging er zur Schule.
pê|nûs mê an pênivîsk, alava ku mirov bi destê xwe digire û pê tê nivîsîn.
→ Stift, der
pênc hijmar Pênc tilîyên destekî hene.
→ Donnerstag, der Eine Hand hat fünf Finger.
pênc|şem mê mê Vê pêncşemê waneya me ya kurdî li Dortmûndê heye.
→ Donnerstag, der Diesen Donnerstag haben wir in Dortmund Kurdisch Unterricht.
pêr hoker Pêr ez ne li zanîngehê bûm.
→ vorgestern, Adverb Vorgestern war ich nicht in der Universität.
pê|şe|roj mê Mezin bi pêşeroja zarokan dilîzin.
→ Zukunft, die Die Großen spielen mit der Zukunft der Kinder.
pêş|go|tin mê
→ Vorwort, das
pêş|ket|tin mê
→ Fortschritt, der
pêş|ket|î pêşketîtir, heri pêşketî
→ fortschrittlich , fortschrittlicher, am fortschrittlichsten→ fortgeschritten , fortgeschrittener, am fortgeschrittensten
pêş|nîyar mê Wan pêşnîyarên xwe ji min ra şandin.
→ Vorschlag, der Sie haben ihre Vorschläge mir zu geschickt. Angebot, das
pêt Agir û pêt
→ Flamme, die Feuer und Flamme
pê|ya bûn lêkera negerguhêz Ez ji tirimbêlê pêya bûm.
→ ab-, aussteigen, steigte ab / aus, ist ab-/ ausgestiegen; Ich bin aus dem Auto ausgestiegen.
pi|ling nêrPiling ajalek pir bihêz e.
→ Tiger, der Der Tiger ist ein sehr starkes Tier.
pir|tûk mê Ew kîjan pirtûk e?
→ Buch, das Welches Buch ist es?
→ I. Bibliothek, die II. Bücherei, die
pis|mam nêr Rêzan ist mein Cousin.
→ Cousin, der (Sohn des Onkels väterlicher Seite) Rêzan pismamê min e.
pi|sîk mê
Ev pisîkek e.
→ Katze, die Das ist eine Katze.
pi|şik mê Oksîjena hewayê di nav pişikê ra derbasî xwînê dibe.
→ Lunge, die Der Sauerstoff aus der Luft gelangt durch die Lunge ins Blut.
pişt mê
→ Rücken, der
→ alt, Adjektiv Nein, ich bin nicht alt. (Ich bin keine alte Frau). alte Frau, die Die alte Frau möchte in ihrem Dorf bleiben.
pîr|ik mê Pîrik li cihên ziha konan çêdikin.
→ Spinne, die Spinnen bauen Netze in trockenen Plätzen.
pî|şe mê Pîşeya te çi ye?
→ Beruf, der Was ist dein Beruf?
pî|vîn lêkera gerguhêz
pol mê Ez îsal derbasî pola duduyan bûm.
→ Klasse, die Ich bin dieses Jahr in die zweite Klasse versetzt worden.
por mê Porên hevala min sor e.
→ Haar, das Die Haare meiner Freundin sind rot.
poz mê Xwîn ji pozê min tê.
→ Nase, die Meine Nase blutet.
qa|hwe mê
→ Kaffee, der
qe|de|xe rengdêr
→ verboten, Adjektiv
qi|se ki|rin lêkera gerguhêz
→ I. reden, redete, hat geredet → II. sprechen, sprache, hat gesprochen
qe|de|xe ki|rin lêkera gerguhêz
→ verboten, verbot, hat verboten
→ Stift, der
qi|rêj rengdêr
→ dreckig, dreckiger, am dreckigsten
qi|rik mê Qirika min werimiye.
→ Kehlkopf, der Mein Kehlkopf ist geschwollen.
qi|rêj ki|rin lêkera gerguhêz Divê em derdora xwe qirêj nekin.
→ verschmutzen, verschmutzte, hat verschmutzt Wir dürfen unsere Umgebung nicht verschmutzen.
qurt mê hemû ava ku mirov bi carekê di gewrîya xwe re dibe zikê xwe.
qûn mê
ra|bûn lêkera negerguhêz Ez her sibê zû radibim.
ra|ke|tin lêkera negerguhêz, Ew radikeve, Ew raket, Rakeve! Ez dê herim rakevim.
ra|man mê Ramana xwe bi nivîs bişînin ji me ra.
ra|mû|sin lêkera gerguhêz, Ew radikeve, Ew raket, Rakeve! Dayê, ez destên te radimûsim.
ra|pir|sîn mê
rast|kêş mê Rastkêşa min bi te ra ye gelo?
rast|ni|vîs mê Rastnivîsa Kurdî.
ra|wes|tin lêkera negerguhêz Di civînên pêş da em dê li ser wan mijaran rawestin.
ra|zan lêkera negerguhêz, Ew radize, Ew raza, Raze! Ew li bin darê raza.
ref mê Pirtûkên min li ser refê ne.
→ Regal, das Meine Bücher stehen auf dem Regal.
re|het rengdêr
→ komfortabel Adjektiv
reng nêr Rengê derî sor e.
→ Farbe, die Die Farbe der Tür ist rot.
reng|dêr nêr
→ Adjektiv, das
reş rengdêr
→ Adjektiv, schwarz
re|van|din mê
→ Entführung, die
re|van|din lêkera gerguhêz
→ entführen, entführte, hat entführt
re|vîn lêkera negerguhêz
→ weglaufen, laufte weg, ist weggelaufen
rewş mê Rewşa te çawa ye?
→ Befinden, das Wie ist dein Befinden. Situation, die
rew|şen|bîr navdêr
→ Intellektuelle Substantiv
rê mê An ez dê rêyek bibînim, an jî ez dê rêyek çêkim.
→ I. Weg, der → I. Straße, die Entweder werde ich einen Weg finden oder ich werde einen Weg machen.
rê|ya he|sin mê
→ Eisenbahn, die
rê|wî|tî|yê ki|rin lêkera gerguhêz; Ew rêwîtîyê dike, Wê / Wî rêwîtîyê kir, Rêwîtîyê bike! Gava tu bi duçerxeyê rêwîtîyê bikî, tu yê van qanûnan bizanî.
→ reisen, reiste, ist gereist Wenn du mit dem Fahrrad reist, solltest du die Gesetze kennen.
ri|jan|din lêkera gerguhêz;
→ ausschütten, ausgießen,
rind rengdêr; rind, rindtir, herî rind Tu ji hemûyan rindtir î.
→ schön, schöner, am schönsten Du bist von allen der schönste.
ro|ja|va mê
→ Westen der
ro|ja|ne rengdêr Em di jîyana rojane da çawa alîkarîya zarokên xwe bikin.
→ alltäglich Adjektiv Wie unterstützen wir im Leben alltäglich unsere Kinder.
roj|na|me mê Ez rojnameyê dixwînim.
→ (Tages)zeitung, die Ich lese die Tageszeitung.
roj|na|me|van navdêr Ez jî rojnamevan im.
→ Journalist, -in, Ich bin auch Journalist/in.
roj|ni|vîsk mê Ez herroj tişt li rojnivîska xwe dinivîsim.
→ Tagebuch, das Ich schreibe jeden Tag etwas in mein Tagebuch.
ron rengdêr avî, wek avê herikbar
→ fliessend Adjektiv
ro|vî nêr Rovîyekî berdayî ji şêrekî girêdayî çêtir e.
→ Fuchs der Ein freigelassener Fuchs ist besser als ein gefesselter Löwe.
rû|nin lêkera negerguhêz Li vir rûnin heta ku ez werim.
→ setzen, setzte, hat gesetzt Bleibt hier sitzen bis ich komme.
rû nêr Rûyê xwe bişo.
→ Gesicht, die Wasch dein Gesicht.
rû|pel mê Li ser kîjan rûpelê ye?
→ Seite, die Auf welcher Seite ist es?
sal nêr Tu çend salî yî?
→ I. Jahr, das, Wie viele Jahre alt bist du? II. Alter, das
sal|na|me mê
→ Kalender, der
sar rengdêr Avên çiyayên gundê me sar in.
→ kalt, kälter, am kältesten Die Wässer unserer Berge in unserem Dorf sind kalt.
sa|zî mê Sazîya Zimanê Kurdî (SZK)
→ Einrichtung, die
Einrichtung der kurdischen Sprache
ser|bi|xwe rengdêr Ew serbixwe ye.
→ unabhängig, unabhängiger, am unabhängigsten Er /Sie ist unabhängig.
ser|kef|tin mê Ew bi serkeftineka mezin gihîştin armanca xwe.
→ Erfolg, der Sie haben mit großem Erfolg ihr Ziel erreicht;
ser nêr
→ Kopf, der
ser|bi|lind, serbilindtir, herî serbilind
→ stolz, stolzer, am stolzesten
ser|ma mê
→ Kälte, die
se|rok navdêr
→ Präsident, Substantiv
ser|ma gir|tin lêkera geruhêz; Ew serma digire, Wê / Wî serma girt, Serma bigire! Min serma girtîye
→ erkälten, erkältete sich, hat sich erkältet Ich habe mich erkältet.
ser|mil mê Ew ji sermilê xwe birîndar bû.
→ Schulter, die Er / Sie hat sich an der Schulter verletzt.
ser|xwe|bûn mê Gelê me hêvîya serxwebûnê ye.
→ Unabhängigkeit, die Unser Volk hofft auf Unabhängigkeit.
sê|şem mê Roja sêşemê bêrî ya çarşemê tê.
→ Dienstag, der Der Dienstag kommt vor dem Mittwoch.
sêv mê Tu sêvê dixwî.
→ Apfel, der, pl. die Äpfel Du isst den Apfel.
Sê|was erdnigarî Bajarekî girêdayîya herêma Dêrsim e.
→ Sewas, die Sêwas ist eine Stadt und gehört zur Provinz / Region Dêrsim.
sê|wî mê Li welatê me zarokên sêwî pir in.
→ Waise, die In unserem Land sind viele Waisenkinder.
Si|lav! bang Silav, tu li ser çavan hatî!
→ Hallo! Hallo, du bist Willkommen!
si|lav ki|rin lêkera gerguhêz
→ grüßen, grüßte, hat gegrüßt
si|war navdêr Mirovek ku li ser dewarekê/î yan di tirimbêlekê da diçe.
→ Reitende / Auf- / Einsteigend und fahrende Person
si|war bûn lêkera negerguhêz
→ auf-, einsteigen, steigte auf / ein, ist auf-/ eingestiegen;
sî mê
→ Schatten, der
sî|nor nêr Em sinoran nas nakin.
→ Grenze, die Wir kennen keine Grenzen.
sîr mê
→ Knoblauch, der
sî|wan mê Tu dibêjî, tu ji baranê hez dikî, gava baran dibare tu sîwana xwe vedikî.
→ Schirm, der Du sagst, du liebst den Regen, wenn es regnet, öffnest du deinen Schirm.
sor, rengdêr
→ rot, Adjektiv
spar|tek mê Divê tu spartekên xwe çêbikî.
→ Hausaufgabe die Du musst deine Hausaufgaben machen.
Spas! Malî ava! Gelek spas!
→ Danke! der Vielen Dank!
spa|sî mê
→ Dankbarkeit! die
spî rengdêr Ez tiştê spî dixwazim.
→ weiß Adjektiv Ich möchte etwas weißes.
stêr mê Stêr di şevan da xuya dibin.
→ Stern,
der Sterne zeigen sich in der Nacht.
stêr|na|sî mê
→ Astrologie,
die
stran mê Ez her roj stranên te guhdar dikim.
→ Lied,
das Ich höre jeden Tag deine Lieder
Sten|bol erdnigarî
→ Istanbul,
Eigenname, Geographie
stû mê Karê malê tim li ser stûyê min e.
→ Hals,
der Die ganze Hausarbeit habe ich am Hals.
stû|yê xwe gir|tin mê Daiş hersê teqiyên Qamişlo girte stûyê xwe.
→ sich zu ... bekennen,
Der IS hat sich zu den drei Explosionen bekannt.
şal nêr
→ Hose,
die
şeh kirin lêkera gerguhêz; Ew şeh dike, Wê / Wî şeh kir, Şeh bike! Xwişka min porên xwe şeh dike.
→ kämmen,
kämmte, het gekämmt Meine Schwester kämmt sich die Haare.
şe|kir nêr Ez çayê bê şekir vedixwim.
→ Zucker,
der Ich trinke den Tee ohne Zucker.
şe|mî mê Ez dê roja şemiyê herim.
→ Samstag,
der Am Samstag werde ich gehen.
şer nêr
→ Krieg, der
şert nêr Ez ne diçim vê derê ne jî şertan li ser datînim.
→ Wette, die Weder gehe ich dahin noch schließe ich Wetten ab
şert kirin lêkera gerguhêz Ez şert dikim, ku ew dê vê carê vegere malê.
→ wetten, wettete, hat gewettet Ich wette, dass er / sie dieses mal zurück nach Hause kehren wird.
şev mê Şeva we bîmîne xweş!
→ Nacht, die Habt noch eine schöne Nacht!
şi|keft mê Zivistanê hirç li hindirê şikeftan dikevin xewna giran.
→ Höhle, die Im Winter fallen Bäre in Höhlen in den Tiefschlaf.
Şin|gal erdnigarî Li Şingalê gundekî hat rizgarkirin.
→ Sindschar, geogr. Ein Dorf in Sindschar wurde befreit.
şîv mê xwarina êvarê
→ Abendessen, das
şîr nêr Şîr li ku ye.
→ Mich,
die Wo ist die Milch.
şî|rîn şîrîntir, herî şîrîn Evîna rastî şîrîn e.
→ süß,
süßer, am süßesten Wahre Liebe ist süß.
şo|re|şî rengdêr Kenîn çalakîyeka şoreşî ye.
→ revolutionär,
Adjektiv
Das Lachen ist ein revolutionärer Akt.
şo|pîn lêkera gerguhêz; Ew dişopîne, Wê/ Wî şopand, Bişopîne! Tu min dişopînî.
→ verfolgen,
verfolgte, hat verfolgt
Du verfolgst mich.
Du verfolgst mich.
şox hw. bedew, spehî, serxweş; Şox û şepala meypetest. (M.C)
→ gut gelaunt,
beschwingt, ausgelassen
Gut gelaunt und bewschingte Weinliebhaberin (Weinseelige).
Melayê Cizîrî (1570–1640): Dîwan. Transkription von Arif Zêrevan. Stockholm: Nefel, 2004, Dîlberê Îro Seher, S. 86. ISBN 91-89687-15-9.
Gut gelaunt und bewschingte Weinliebhaberin (Weinseelige).
şûr mê Şûr gelekî tuj e.
→ Schwert, das Das Schwert ist sehr scharf.
şûş|tin lêkera gerguhêz Ew serê xwe dişo.
→ waschen, waschte, hat gewaschen Er / sie wäscht sich.
tank mê Divê tankên we derkevin.
→ Panzer, der Eure Panzer müssen raus.
ta|rî rengdêr Di Zivistanê da zû tarî dibe.
→ dunkel, Adjektiv Im Winter wird es schnell dunkel.
taş|tê mê Ez zarokên xwe bê taştê nabim baxçeyê zarokan. ~ xwar|in lêkera gerguhêz; Ew taştê dixwe, Wê / Wî taştê xwar, Taştê bixwe! Ez niha taştê dixwim.
→ Frühstück, das Ich bringe meine Kinder nicht ohne Frühstück in den Kindergarten. .
→ frühstücken, frühstückte, hat gefrühstückt Ich frühstücke jetzt.
→ frühstücken, frühstückte, hat gefrühstückt Ich frühstücke jetzt.
te|le|fon mê Mezlûm çû telefonê rakir.
→ Telefon, das Mezlum ging ans Telefon.
te|le|vîz|yon rengdêr Ez li televîzyonê temaşe dikim.
→ Fernsehen, das Ich schaue Fernsehen.
ten|du|ris|tî mê Tenduristîya te çawa ye?
→ Gesundheit, die Wie ist deine Gesundheit? (Wie geht es dir gesundheitlich?)
teng rengdêr
Cihê me teng e lê dilên me fireh in.
→ eng, enger, engsten Unser Platz ist eng aber unsere Herzen sind weit.
te|qîn mê
→ Explosion, die
terx|mîn kir|rn lêkera gerguhêz; Ew terxmîn dike, Wê/ Wî terxmîn kir, Terxmîn bike! Ez terxmîn dikim, ku ew êdî îro naye.
→ I. vermuten, vermutete, hat vermutet Ich vermute, dass er / sie heute nicht mehr kommt. → II. schätten, schätze, hat geschätzt
te|vîn mê Deh tevîn yek yeksan yanzdeh.
→ addieren, addierte, hat addiert; plus Zehn plus eins ist gleich elf; (10 + 1 = 11)
tev|ger mê TZP Kurdî Tevgera zimanê û perwerdehîya kurdî.
→ Bewegung, die Bewegung für Sprache und kurdische Erziehung.
têr, rengdêr Ma, hûn têr in?
→ satt, Adjektiv Seid ihr satt?
ti hoker Ez dengê ti mirovan nabihîsim.
→ überhaupt kein, keinesfalls Ich kann überhaupt keinen Menschen hören.
ti ca|ra hoker Me ti caran derîyê mala xwe nedigirt.
→ niemals, Wir haben niemals die Türe unseres Hauses abgeschlossen.
ti kes hoker Em ji ti kesî natirsin.
→ niemand, Wir fürchten niemanden.
tine hoker; Ew tine ye, Ew tine bû, Tine be!)
→ nicht sein, nicht existieren, nicht anwesend sein
ti|rim|bêl mê hw. erebe; Ez bi tirimbêlê têm.
→ Auto, das Ich komme mit dem Auto.
ti|ka ki|rin lêkera gerguhêz; Ew tika dike, Wê/ Wî tika kir, Tika bike! Em ji we tika dikin, ku me bibexşin.
→ inständig bitten, Wir bitten Sie inständig um Vergebung.
ti|lî, mê
→ Finger, der Du hast deine Finger im Spiel; (Redewendung: die Finger im Spiel haben.)
tîp mê hw. herf
→ Buchstabe, der
tîp bi tîp go|tin lêkera gerguhêz Ma tu dikarî navê xwe tîp bi tîp bêjî?
→ buchstabieren, buchstabierte, hat buchstabiert Kannst du deinen Namen buchstabieren?
tîr mê Tîr çekeka kevin e.
→ Pfeil, der Ein Pfeil ist eine alte Waffe.
tol mê
→ Rache, die
tol hil|dan lêkera gerguhêz Ez tola xwe hildidim.
→ rächen, rächte, hat gerächt Ich räche mich.
tu cînav
→ du, im Subjektfall, casus rectus
tûj tûjtir, herî tûj Zarok îsota tûj nikarin bixwin.
→ scharf, schärfer, am schärfsten Kinder können keine scharfe Peperoni essen.
çi
dibînî
dibîne
navê
min
ye
Sînan
radibin
rabe
dide
didim
dikî
dike
dikin
dikim
çi
kes
dijî
bijîm
çer
û
kengê
werî
were
ez
tu
erebî
erebîya
erebîyê
ew
em
hûn
ew
diçim
diçî
diçe
têm
têyî
tê
tên
hatim
hatî
hat
hatîye
dixwînim
dixwînî
dixwîne
dixwînin
xwendim
xwendî
xwend
dixwendim
dixwendî
dixwend
dixwendin
dibînim
dibînî
dibîne
dibînin
dîtim
dîtî
dît
didîtim
didîtî
didît
didîtin
dîtibûm
dîtibûyî
dîtibû
dîtibûn
dîtime
dîtî
dîtîye
dîtine
dibêjim
dibêjî
dibêje
dibêjin
gotim
gotî
got
digotim
digotî
digot
digotin
gotibûm
gotibûyî
gotibû
gotibûn
gotime
gotî
gotîye
gotine
heye
heyî
heye
hene
hene
hene
hebû
hebû
hebû
hebûn
hebûn
hebûn
hebûbû
hebûbû
hebûbû
hebûbûn
hebûbûn
hebûbûn
dixwim
dixwî
dixwe
dixwin
xwarim
xwarî
xwar
dixwarim
dixwarî
dixwar
dixwarin
xwaribûm
xwaribûyî
xwaribû
xwaribûn
xwarime
xwarî
xwarîye
xwarine
vedixwim
vedixwî
vedixwe
vedixwin
vexwarim
vexwarî
vexwar
vedixwarim
vedixwarî
vedixwar
vedixwarin
vexwaribûm
vexwaribûyî
vexwaribû
vexwaribûn
vexwarime
vexwarî
vexwarîye
vexwarine
dikim
dikî
dike
dikin
kirim
kirî
kir
dikirim
dikirî
dikir
dikirin
kiribûm
kiribûyî
kiribû
kiribûn
kirime
kirî
kiriye
kirine
te
wê
wî
wargeha
bide
waneyê
hespê
birayê
xiyarê
kurê
nas
aborîya
dikî
dikarî
xwar
çalak
xwarê
warî
perwerdehîyê
zarokê
benda
bibin
bikin
biryara
dibistana
dikarin
daxwaza
zarokên
giştî
gişt
dikare
xwedan
perwerdehîya
dibistanê
Nêrîna
dermanî
navîn
raber
warê
rewşa
bibînin
kesên
kurdî
zimanan
zimanên
cîhana
rojnameyan
cîhên
hatine
hatiye
bingeha
bingehî
pêşîn
pêşî
belavkirina
rûpelî
nekir
neke
meke
dîtin
tevî
revîya
rûpelî
piştî
belavkirin
nêv
rûpela
rûpelê
tevlî
perwerde
çande
Dîrok
giring
kirîye
çanda
nasîn
nasîna
encama
keça
kurê
çandê
bingehîn
bihê
zimanî
zimên
ferhenga
peyva
zimanê
rojan
terman
encamê
kurê
çandê
wataya
wata
wateyê
erebe
erebeya
erebê
birê
dayika
dêya
meta
bavê
xwendekaran
mamosteya
xwendekarên
bikirin
dikirin
xwîna
xwendinê
bixwînin
bixwîne
bixwînim
nexwîne
nezan
nebûn
nebû
nebe
nabe
folklora
folklorê
folklorê
ziman
zargotin
kurdî
kurdî
Kurmancî
hejmar
hejmara
hejmarê
hezîran
tîrmeh
tebax
kovar
kovara
nivîs
nivîsên
beş
beşên
cih
cihê
curbicur
danasîn
danasîna
xurek
xurekan
xaçepirs
xaçepirsa
xaçepirsek
gotar
gotara
kereste
keresteyên
binbeş
binbeşên
sîwan
sîwana
stran
stranên
şabînok
şabînok
meselok
meseloka
mamik
mamik
xebrojk
beyt
beytên
îdyom
îdyomên
Erxenîyê
Agirîyê
Licêyê
eşîr
eşîra
bêrtîyan
Colemêrgê
Diz
siltan
Şev
ritl
roj
xumkarî
herêm
herêmeka
Botan
guhertoy
guhertoyên
çîrok
çîroka
pîr
dîk
Kurdjan
Sorî
berhevkar
berhevkirin
berhevkirîye
amadekar
amadekirîye
amadekirin
nivîsên
dihê
çap
çap bû
dibe
dihên
tê
heye
hene
dike
kirine
hatîye
berhev kirîye
diweşîne
herweha
her yek
çend
van
wekî
digel
ser
bin
nava
herêmeka
pêk dihê
alayên
agahîyên
birêxistin
berhevkirinên
cuda
cudahîya
bajarên
bajarê
betalkirin
bibim
bibîranînan
bibîranînê
binavkirin
birêxistin
birêxistina
birêxistinên
birêxistinê
biserketina
bi ser ketin
berhevkarîyê
bikar
bikaranîna
bikarin
bişînin
bitikînin
biweşîne
bixin
ceribandina
caran
civînê
çandî
çênake
çênakin
çênakim
dagirin
dagirine
dayîn
ders
dersê
dersên
dersan
destûra
destûrê
destûrên
devxwar
devliken
devsist
devmirî
devpîs
dibin
didim
didin
dibistanên
dihê
dixwazim
dixwazin
dersan
derxe
derxî
derxim
dîsa
dîsan
dîyarî
dîyarîya
dîyarîyên
encamên
folklor
ferhengê
ferhengan
gelê
gelên
gihandina
girîngîya
girîngî
giringî
gotaran
gotarê
gotarên
guhertin
guhertina
guhertinên
gundên
gundan
hebûna
hebin
hebî
hebe
hebim
hirçê
hunerê
hunera
hunerî
jêrîn
jibîr
jînenîgarî
keça
keçên
kurên
kurê
kurtî
kurtîya
kursên
malbata
malbatan
malbatên
mamosteyê
metin
mijarên
mijaran
mijara
mîna
mînakan
navan
naveroka
naverokê
naverokên
navneteweyî
navneteweyîya
navneteweyîyê
navneteweyîyên
nahînin
naxwînin
naveroksaz
nekin
nikarin
nizanin
nizane
nîşana
nîşanên
parastina
parastinên
parastinê
paşnavên
pergala
pergalan
pergalên
pergalê
perwerdeya
birêxistin
paşîn
pêşketin
pêşketina
pêşketinê
peyda
peyama
peyamê
pismamê
pismamên
pismamo
pirtûkeka
pirtûkekê
pirtûkên
pirtûkê
pirtûka
pirtûkan
pirtûkxane
pirtûkxaneya
pirtûkxaneyên
ragihandinê
ragihandina
ragihandinên
rêxistin
rêxistina
rêxistinên
rêxistinê
rojên
rojan
serkeftinê
suhr
sivikbûna
sîyastemedarên
sîyastemedaran
stranbêjên
stranbêjê
stranbêjan
stranbêja
taybetîya
tîpan
tîpên
tîpa
van
waran
warên
werzişa
xwedî
xwendibûm
xwendibûyî
xwendibû
xwendibûn
xwendime
xwendî
xwendîye
xwendine
yara
yarê
zarokan
zanîngeha
zanîngehan
zanîngehê
zêdetir